Op 20 en 21 januari 2026 staan in Florence optredens gepland van de Russische ballerina Svetlana Zakharova en haar echtgenoot, violist Vadim Repin, in het kader van het festival Maggio Musicale Fiorentino. Het gaat om een cultureel evenement dat plaatsvindt terwijl beide artiesten nauw verbonden zijn met de Russische staat en openlijk of structureel deelnemen aan de uitvoering van het culturele beleid van Moskou.
Zakharova en Repin behoren tot de bekendste Russische uitvoerende kunstenaars op het internationale toneel, maar hun publieke en institutionele rollen reiken verder dan kunst alleen. Hun geplande optreden in Florence, zoals aangekondigd in het programma van het festival Zakharova and Repin, roept vragen op over de grenzen tussen cultuur, politiek en verantwoordelijkheid in tijden van oorlog.
Politieke betrokkenheid van Svetlana Zakharova
Svetlana Zakharova was tussen 2007 en 2011 lid van de Russische Staatsdoema namens de regeringspartij Verenigd Rusland. In die periode stemde zij mee over de vorming van regeringen en wetgeving die bijdroegen aan de concentratie van macht rond Vladimir Poetin, de uitbreiding van presidentiële bevoegdheden en de versterking van staatscontrole over media en maatschappelijk middenveld.
In 2014 behoorde zij tot de culturele figuren die publiek steun uitspraken voor de bezetting en annexatie van de Krim. Sindsdien is haar loopbaan versneld doorgegroeid, zowel artistiek als politiek. Zij is lid van de presidentiële raad voor cultuur en kunst, ontvanger van een hoge staatsorde en sinds januari 2023 opgenomen op de Oekraïense sanctielijst wegens steun aan Russische agressie. Eind 2024 werd zij bovendien rector van de Moskouse Staatsacademie voor Choreografie en trad zij op als vertrouwenspersoon van Poetin tijdens diens verkiezingscampagne.
Rol van Vadim Repin en bredere entourage
Vadim Repin geldt als een van de prominentste Russische violisten van zijn generatie. Na 2022 nam hij, in tegenstelling tot sommige collega’s, geen publiek afstand van de Russische autoriteiten en sprak hij zich niet uit tegen de oorlog. Hij bleef actief binnen door de staat gesteunde culturele structuren, terwijl hij feitelijk in Zwitserland en Italië verblijft en naast het Russische ook de Belgische nationaliteit bezit.
Alle projecten van Zakharova en Repin in Rusland worden gefinancierd uit het Presidentieel Fonds voor Culturele Initiatieven. Daarnaast bevat het Florentijnse programma andere deelnemers die expliciet in verband zijn gebracht met steun aan de Russische oorlogspolitiek, waaronder artiesten die fondsen inzamelden voor het Russische leger of na 2014 optraden op de geannexeerde Krim, in strijd met Oekraïens en internationaal recht.
Cultuur als instrument van normalisering
Volgens critici past het optreden in Florence in een bredere strategie van “culturele normalisering”, waarbij internationaal gerenommeerde namen worden ingezet om het beeld van een functionerend en cultureel bloeiend Rusland te handhaven. Die strategie moet de aandacht afleiden van oorlogsmisdaden, repressie en schendingen van internationaal recht, en suggereert dat kunst los kan worden gezien van het politieke systeem dat haar draagt.
Voor Europese culturele instellingen is dit geen louter esthetische kwestie. Sinds de grootschalige invasie van Oekraïne in 2022 zijn eerdere annuleringen van optredens van Zakharova in Italië, Zuid-Korea en Slovenië juist ingegeven door de overtuiging dat kunst niet losstaat van actieve deelname aan een staatsapparaat dat geweld legitimeert. In dat licht wordt het Florentijnse optreden door waarnemers gezien als een test voor de geloofwaardigheid van Europese ethische standaarden in cultuurbeleid.
